W ludzkim mikrobiomie jelitowym, złożonym ekosystemie bilionów bakterii, niektóre gatunki wyróżniają się wyjątkowym wpływem na zdrowie gospodarza. W ostatniej dekadzie prawdziwą gwiazdą świata nauki stała się Akkermansia muciniphila – względnie beztlenowa bakteria zasiedlająca warstwę śluzu pokrywającą nabłonek jelita. Jej odkrycie i dogłębne badania otworzyły nowy, niezwykle obiecujący rozdział w dziedzinie probiozy, obiecując rewolucję w podejściu do leczenia zaburzeń metabolicznych, otyłości i nie tylko.

Niezwykła bakteria zamieszkująca nabłonek jelitowy
Po raz pierwszy wyizolowana i opisana w 2004 roku przez prof. Willem M. de Vosa z Wageningen University, Akkermansia muciniphila jest unikalna pod względem swojej strategii żywieniowej. W przeciwieństwie do wielu innych bakterii jelitowych, które odżywiają się resztkami pokarmowymi, jej głównym źródłem energii i węgla jest mucyna – główny glikoproteinowy składnik śluzu jelitowego. Paradoksalnie, zamiast prowadzić do wyniszczenia bariery śluzowej, jej działanie ma charakter mutualistyczny, czyli obopólnie korzystny. Żerując na zewnętrznych warstwach mucyny, stymuluje komórki kubkowe jelita do intensywniejszej produkcji nowego, wysokiej jakości śluzu. W efekcie działa jak naturalny „konserwator” i „wzmacniacz” bariery jelitowej, która stanowi fizyczną zaporę między treścią jelita a układem krwionośnym i immunologicznym gospodarza.

Klucz do kształtowania metabolizmu: od bariery jelitowej po systemową przemianę materii
Wzmocnienie bariery jelitowej jest kluczowym mechanizmem działania A.muciniphila. W stanach patologicznych, takich jak otyłość czy cukrzyca typu 2, dochodzi do jej ścianek jelita (tzw. "cieknącego jelita"). Przez nieszczelne połączenia między enterocytami przenikają do krwiobiegu fragmenty bakterii oraz ich metabolity, w tym LPS (lipopolisacharydy) i inne prozapalne substancje, wywołując stan przewlekłego, układowego stanu zapalnego o niskim natężeniu, czyli w pewnym sensie - utajonego. To właśnie ten proces leży u podłoża insulinooporności, zaburzeń lipidowych i rozwoju miażdżycy.

Akermansia muciniphila, uszczelniając barierę jelitową, skutecznie ogranicza ten proces. Jednak jej dobroczynny wpływ jest wielokierunkowy. Badania, głównie prowadzone na modelach zwierzęcych, a coraz częściej również w próbach z udziałem ludzi, wykazały, że suplementacja tą bakterią lub nawet jej unieczynnioną (pasteryzowaną) biomasą prowadzi do:
▪️Poprawy wrażliwości insulinowej i obniżenia poziomu glukozy we krwi.
▪️Redukcji masy tłuszczowej i zahamowania przyrostu masy ciała przy diecie wysokotłuszczowej.
▪️Poprawy profilu lipidowego - obniżenia stężenia cholesterolu całkowitego i LDL oraz triglicerydów.
▪️Zmniejszenia ogólnoustrojowego stanu zapalnego.
▪️Wzmocnienia integralności bariery jelitowej poprzez zwiększenie produkcji mucyny i białek połączeń ścisłych (tight junctions proteins).

Co niezwykle ciekawe, badania zespołu prof. Patrice Cani z Université Catholique de Louvain wykazały, że pasteryzowana (inaktywowana cieplnie) forma A.muciniphila jest nawet bardziej skuteczna niż forma żywa w przywracaniu bariery jelitowej i łagodzeniu przyrostu masy ciała oraz insulinooporności. Sugeruje to, że kluczowe dla jej działania są określone białka obecne na jej powierzchni komórkowej, które po obróbce cieplnej stają się bardziej dostępne dla układu immunologicznego gospodarza, stymulując określone mechanizmy.